سرطان پوست شایع ترین نوع سرطان در جهان به شمار می رود. بر اساس گزارش های پزشکی ، درصد ابتلا به این بیماری نسبت به دیگر انواع سرطان بسیار بالاتر است. نکته مهم این است که اگر افراد بدانند باید به دنبال چه تغییراتی در پوست خود بگردند ، می توانند نشانه های اولیه تومور پوستی را زودتر تشخیص دهند. تشخیص زودهنگام باعث می شود درمان آسان تر و موفق تر انجام شود ، چرا که ضایعه هنوز کوچک است و به سایر بخش های بدن سرایت نکرده است.
چرا بررسی منظم پوست اهمیت دارد؟
بسیاری از پزشکان توصیه می کنند که بررسی پوست به طور مرتب بخشی از چکاپ های دوره ای پزشکی باشد. در کنار این موضوع ، پیشنهاد می شود افراد حداقل ماهی یک بار پوست خود را معاینه کنند. برای انجام این کار:
- در یک اتاق روشن بایستید.
- از یک آینه قدی استفاده کنید.
- برای دیدن قسمت های دور از دسترس مانند پشت بدن یا پشت پاها از آینه دستی کمک بگیرید.
- این معاینه های ساده می تواند نقش بسیار مهمی در نجات جان افراد ایفا کند.
کشنده ترین سرطان پوست
ملانوما یکی از کشنده ترین انواع سرطان پوست است. پزشکان برای شناسایی آن قانونی ساده و کاربردی معرفی کرده اند که به نام ABCDE شناخته می شود.
قانون ABCDE
- خال یا لکه ای که یک طرف آن با طرف دیگر متفاوت است ، میتواند مشکوک باشد.
- لبه های خال نامنظم ، دندانه دار یا محو شده اند.
- خال یا لکه دارای چند رنگ مختلف است ؛ از جمله قهوه ای ، سیاه ، صورتی ، قرمز یا حتی آبی
- اگر قطر خال بیش از ۶ میلی متر باشد ، باید بررسی شود. البته برخی ملانوما ها کوچک تر هستند.
- هر تغییری در اندازه ، رنگ یا شکل خال می تواند نشانه خطر باشد.
علائم سرطان پوست
| علامت | توضیحات |
|---|---|
| خال نامتقارن | یک نیمه خال با نیمه دیگر قرینه نیست. |
| لبه های نامنظم | مرز خال دندانه دار ، موج دار یا نامشخص است. |
| تغییر رنگ | وجود چند رنگ در یک خال (قهوه ای ، سیاه ، قرمز ، سفید). |
| قطر بیش از ۶ میلی متر | خال بزرگ تر از پاک کن انتهای مداد. |
| تحول یا رشد سریع | تغییر اندازه ، رنگ یا شکل در مدت کوتاه. |
انواع سرطان پوست
سرطان پوست یکی از شایع ترین انواع سرطان های انسانی است که در اثر رشد غیرطبیعی سلول های پوستی ایجاد می شود. شناخت انواع آن نقش مهمی در تشخیص و درمان دارد.
-
کارسینوم سلول پایه ای (Basal Cell Carcinoma)
کارسینوم سلول پایه ای شایع ترین نوع سرطان پوست است که معمولاً در نواحی در معرض نور خورشید مانند صورت ، گردن و دست ها دیده می شود. این نوع سرطان از سلول های پایه ای اپیدرم منشا می گیرد و رشد آن کند است ، به ندرت متاستاز می دهد اما در صورت عدم درمان ، می تواند به بافت های اطراف گسترش یابد و موجب تخریب آن ها شود. علامت های شایع شامل زخم های غیرقابل بهبود ، برآمدگی های براق یا زخم های پوسته پوسته روی پوست هستند. درمان با جراحی ، کرایوتراپی یا لیزر امکان پذیر است و در مراحل اولیه معمولاً موفقیت آمیز می باشد.
-
کارسینوم سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma)
کارسینوم سلول سنگفرشی دومین نوع شایع سرطان پوست است و معمولاً در اثر تماس طولانی مدت با نور خورشید یا اشعه فرابنفش ایجاد می شود. این سرطان از سلول های لایه بالایی اپیدرم منشأ می گیرد و توانایی بیشتری برای گسترش نسبت به نوع پایه ای دارد. علائم معمولاً شامل لکه های قرمز ، زخم های زبر یا برجستگی هایی هستند که ممکن است خونریزی یا پوسته پوسته شوند. تشخیص زود هنگام حیاتی است ، زیرا در موارد پیشرفته ممکن است به غدد لنفاوی یا اندام های دیگر سرایت کند. روش های درمان شامل جراحی ، شیمی درمانی موضعی و پرتو درمانی هستند.
-
ملانوم (Melanoma)
ملانوم خطرناک ترین نوع سرطان پوست است که از سلول های تولید کننده رنگدانه (ملانوسیت ها) ایجاد می شود. این نوع ممکن است در خال های پوستی موجود شکل گیرد یا به صورت ضایعات جدید ظاهر شود. از ویژگی های هشداردهنده آن تغییر رنگ ، شکل یا اندازه خال ها است. ملانوم تمایل زیادی به گسترش سریع دارد و در صورت تشخیص دیرهنگام می تواند به اندام های داخلی متاستاز دهد. پیشگیری با استفاده از کرم ضد آفتاب ، اجتناب از نور مستقیم خورشید و بررسی منظم ضایعات پوستی اهمیت بالایی دارد. در مراحل اولیه با جراحی درمان می شود اما در موارد پیشرفته ممکن است نیاز به درمان های ایمنی یا هدفمند باشد.
چه عواملی باعث سرطان پوست می شود؟
- قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید (اشعه فرابنفش) : مهم ترین عامل سرطان پوست ، قرار گرفتن زیاد و بدون محافظ در برابر نور خورشید است. اشعه های UVA و UVB موجب آسیب ژنتیکی به سلول های پوست می شوند و رشد غیرطبیعی آن ها را تحریک می کنند. استفاده منظم از ضدآفتاب و پوشش مناسب می تواند این خطر را به طور چشمگیری کاهش دهد.
- استفاده از دستگاه سولاریوم : سولاریوم نیز همانند نور خورشید ، اشعه فرابنفش تولید می کند و قرارگیری مکرر در آن یکی از عوامل قطعی بروز سرطان پوست به ویژه ملانوم است. پوست های روشن بیشتر در معرض خطر قرار دارند.
- پوست روشن و حساس : افراد با پوست روشن ، موهای بلوند و چشمان آبی یا سبز دارای ملانین کمتری در پوست خود هستند ؛ این رنگدانه نقش محافظ در برابر اشعه UV دارد. نبود آن باعث می شود آسیب سلولی سریع تر رخ دهد.
- سوختگی های شدید و مکرر ناشی از آفتاب : سوختگی های پوستی در کودکی یا نوجوانی می توانند آسیب دائمی در DNA سلول های پوست ایجاد کنند. این آسیب ها در سال های بعد باعث بروز ضایعات سرطانی می شوند.
- قرارگیری در معرض مواد شیمیایی سرطان زا : تماس طولانی با مواد صنعتی مانند قطران زغال سنگ ، آرسنیک ، نفت یا پارافین ممکن است باعث آسیب به بافت های پوستی شود و احتمال سرطان پوست را بالا ببرد ، مخصوصاً در مشاغل صنعتی.
- ضعف سیستم ایمنی بدن : افرادی که به دلیل بیماری هایی مانند HIV یا مصرف داروهای سرکوب کننده ایمنی دچار ضعف سیستم ایمنی هستند ، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان پوست قرار دارند ؛ زیرا بدن توان مقابله با سلول های جهش یافته را ندارد.
- وجود خال های غیرطبیعی یا ژنتیک خانوادگی : افرادی که تعداد زیادی خال دارند یا سابقه خانوادگی ابتلا به ملانوم در خانواده آنها وجود دارد ، باید مرتب ضایعات پوستی را بررسی کنند. زمینه ژنتیکی می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
- سن بالا : با افزایش سن ، آسیب های ناشی از نور خورشید و جهش های سلولی تجمع پیدا می کنند. به همین دلیل ، سرطان پوست بیشتر در افراد بالای ۵۰ سال دیده می شود ، هرچند موارد جوان تر نیز در حال افزایش هستند.
- وجود زخم های مزمن یا جراحات پوستی طولانی مدت : پوست هایی که مدت ها دچار زخم باز یا التهاب مزمن هستند ، ممکن است دچار تغییرات سلولی شوند و نهایتاً تبدیل به کارسینوم سلول سنگفرشی گردند.
- قرارگیری در ارتفاعات یا مناطق آفتابی : افرادی که در مناطق با شدت تابش بالای آفتاب زندگی می کنند مانند کوهستان یا مناطق گرمسیری ، بیشتر در معرض پرتوهای فرابنفش قرار دارند و احتمال سرطان پوست در آن ها بیشتر است.
چگونه سرطان پوست تشخیص داده می شود ؟
تشخیص سرطان پوست معمولا با مشاهده ضایعات پوستی مشکوک توسط پزشک متخصص آغاز می شود. پزشک ابتدا ظاهر ، رنگ ، شکل و اندازه هر ضایعه یا خال را بررسی کرده و در صورت وجود نشانه های غیرعادی مانند رشد سریع ، تغییر رنگ ، خونریزی یا پوسته ریزی ، احتمال سرطان را مطرح می کند. سپس ممکن است از روش درماتوسکوپی استفاده شود که با ابزار بزرگنمایی مخصوص جزئیات سطح پوست را بهتر نشان می دهد. اگر یافته ها مشکوک باشند ، نمونه برداری (بیوپسی) انجام می شود ؛ در این روش بخش کوچکی از بافت پوست برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می گردد تا نوع دقیق سلول ها مشخص شود. در صورت تأیید بدخیم بودن ، پزشک با توجه به مرحله و نوع سرطان ممکن است آزمایش های تصویربرداری یا آزمایش خون را برای بررسی گسترش بیماری درخواست کند. تشخیص زودهنگام با بررسی منظم خال ها و مراجعه سریع به متخصص پوست نقش حیاتی در درمان موفق دارد.
سرطان سلول بازال و سلول سنگفرشی
به جز ملانوما ، دو نوع شایع تر سرطان پوست وجود دارند:
- سرطان سلول بازال (Basal Cell Carcinoma)
- سرطان سلول سنگفرشی (Squamous Cell Carcinoma)
این دو نوع معمولاً خطر کمتری دارند و در صورت تشخیص به موقع قابل درمان هستند. آنها بیشتر در قسمت هایی از بدن که در معرض نور خورشید هستند مانند صورت ، گردن و سر ظاهر می شوند. با این حال ، امکان بروز در سایر نقاط بدن هم وجود دارد.
نشانه های سرطان پوست سلول بازال
لکه های صاف و سفت به رنگ سفید یا زرد که شبیه جای زخم هستند ، برجستگی های قرمز که ممکن است خارش داشته باشند ، برآمدگی های شفاف و براق صورتی یا قرمز با سایه های قهوه ای یا آبی ، رشد های صورتی رنگ با لبه های برجسته و فرورفتگی مرکزی همراه با رگ های خونی غیرطبیعی و زخم های بازی که بهبود پیدا نمی کنند یا پس از مدتی دوباره باز می شوند را می توان از نشانه های این بیماری بر شمرد.
نشانه های سرطان سلول سنگفرشی
لکه های قرمز و پوسته پوسته که ممکن است خونریزی کنند ، توده ها یا برجستگی های سفت با مرکز فرو رفته ، زخم های باز مزمن که مدام عود می کنند و رشدهایی شبیه زگیل با ظاهر غیرمعمول نیز جزو نشانه های این بیماری هستند.
چه تغییراتی در پوست را باید جدی بگیریم؟
همه سرطان های پوست دقیقاً شبیه توضیحات بالا نیستند. به همین دلیل لازم است هر تغییر غیر معمولی به پزشک نشان داده شود.
برخی از نشانه های هشدار دهنده عبارتند از:
- پیدایش هر خال یا لکه جدید
- ضایعه ای که با سایر خال های بدن متفاوت است.
- زخمی که بهبود نمی یابد یا پس از بهبود دوباره باز می شود.
- قرمزی یا التهاب اطراف خال
- گسترش رنگ خال به پوست اطراف
- خارش ، درد یا حساسیت مداوم
- تغییرات سطحی مانند پوسته ریزی ، خونریزی یا ترشح
پیشگیری از بروز سرطان پوست
برای کاهش خطر ابتلا به تومور پوستی باید مراقبت های ساده ای انجام داد. برای مثال استفاده روزانه از ضدآفتاب مناسب با SPF کافی ، اجتناب از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض نور خورشید به ویژه در ساعات اوج تابش ، استفاده از کلاه و لباس محافظ ، پرهیز از دستگاه های سولاریوم و بررسی ماهانه پوست و مراجعه منظم به متخصص پوست می تواند در پیشگیری از بروز سرطان پوست مفید واقع شود.
نتیجه گیری
سرطان پوست اگر زود تشخیص داده شود ، تا حد زیادی قابل درمان است. هر تغییری در خال ها ، لکه ها یا زخم های پوستی باید جدی گرفته شود. مراجعه سریع به پزشک می تواند از گسترش بیماری جلوگیری کرده و روند درمان را بسیار آسان تر کند. به خاطر داشته باشید جان شما ارزشمند است. با مراقبت و توجه منظم می توانید از بروز مشکلات جدی جلوگیری کنید.
