سرطان تیروئید یک بیماری است که در آن سلول های غیرطبیعی در غده تیروئید شروع به رشد و تکثیر خارج از کنترل می کنند. برای درک بهتر ، سرطان اساساً زمانی آغاز می شود که سلول های بدن به دلایلی قادر به تنظیم رشد خود نیستند و به طور فزاینده ای تکثیر می شوند.
برای مشاوره با دکتر مهدی آرامش فرم تماس زیر را پر کنید.
غده تیروئید و عملکرد آن
غده تیروئید یک غده کوچک به شکل پروانه است که در قسمت جلوی گردن قرار دارد. این غده معمولاً در افراد سالم قابل دیدن یا لمس کردن نیست. تیروئید از دو بخش اصلی به نام لوب راست و لوب چپ تشکیل شده که توسط یک قسمت باریک به نام ایسموس به هم متصل می شوند. وظیفه اصلی غده تیروئید تولید هورمون هایی است که نقش حیاتی در تنظیم بسیاری از عملکردهای مهم بدن دارند. برخی از این وظایف عبارتند از:
- متابولیسم (سوخت و ساز بدن) : سرعت استفاده بدن از انرژی را کنترل می کند.
- ضربان قلب : سرعت و قدرت ضربان قلب را تنظیم می کند.
- فشار خون : به حفظ فشار خون طبیعی کمک می کند.
- دمای بدن : در تنظیم دمای داخلی بدن نقش دارد.
انواع سلول های موجود در این غده و منشأ سرطان تیروئید
غده تیروئید دارای چندین نوع سلول مختلف است که هر کدام وظایف خاصی بر عهده دارند و سرطان می تواند از هر کدام از این سلول ها منشأ بگیرد.
| نوع سلول / موضوع | هورمون / نقش | توضیحات |
|---|---|---|
| سلول های فولیکولی (Follicular cells) | T3 و T4 — تولید از ید موجود در خون | مسئول تولید هورمون های اصلی تیروئید که تنظیم کنندهٔ متابولیسم بدن هستند. |
| پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) | سطوح بالای هورمون تیروئید | علائم: ضربان قلب سریع/نامنظم ، بی خوابی ، تحریک پذیری ، افزایش اشتها با کاهش وزن ، احساس گرمای زیاد. |
| کم کاری تیروئید (Hypothyroidism) | سطوح پایین هورمون تیروئید | علائم : کندی عملکردهای بدن ، خستگی ، افزایش وزن ، احساس سرما. |
| غدهٔ هیپوفیز (TSH) | هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) | TSH تولید شده در قاعدهٔ مغز میزان آزادسازی هورمون های تیروئید را کنترل می کند. |
| سلول های C / پارافولیکولار (C cells) | کلسیتونین | در تنظیم نحوهٔ استفادهٔ بدن از کلسیم نقش دارد. |
| سایر سلول ها | — | شامل سلول های سیستم ایمنی (لنفوسیت ها) و سلول های حمایتی/استرومایی که در بافت تیروئید حضور دارند. |
انواع مختلف سرطان تیروئید
سرطان می تواند از هر کدام از این انواع سلول ها در غده تیروئید منشأ بگیرد. این تفاوت در منشأ سلولی بسیار مهم است ، زیرا نوع سلولی که سرطانی می شود ، بر میزان جدی بودن سرطان و نوع درمان مورد نیاز تأثیر می گذارد.
تومورهای خوش خیم و بدخیم تیروئید
بسیاری از انواع توده ها و تومورها می توانند در غده تیروئید ایجاد شوند. خوشبختانه ، بیشتر این توده ها خوش خیم (غیرسرطانی) هستند و به بافت های اطراف یا سایر نقاط بدن گسترش نمی یابند. با این حال ، برخی دیگر بدخیم (سرطانی) هستند ، به این معنی که می توانند به بافت های مجاور حمله کرده و به سایر قسمت های بدن نیز گسترش پیدا کنند (متاستاز دهند).
شرایط غیرطبیعی غده تیروئید
تغییرات در اندازه و شکل غده تیروئید می تواند نشانه ای از یک وضعیت غیرطبیعی باشد و اغلب توسط خود بیماران یا پزشکان در حین معاینه احساس یا حتی دیده شود.
بزرگ شدن تیروئید (گواتر)
غده تیروئیدی که به طور غیرطبیعی بزرگ شده است ، گواتر نامیده می شود و می تواند به دو شکل گواتر منتشر شده و گواتر گرهدار نمایان شود. دلایل زیادی برای بزرگ شدن تیروئید وجود دارد و در بیشتر موارد ناشی از سرطان تیروئید نیست. معمولاً ناشی از عدم تعادل هورمون ها یا کمبود ید در رژیم غذایی است. بیماری های خودایمنی مانند هاشیموتو یا گریوز نیز میتوانند باعث گواتر شوند.
گره های تیروئید
گره های تیروئید به برآمدگی ها یا توده هایی گفته می شود که در غده تیروئید تشکیل می شوند. حدود 10 تا 15 درصد آنها ممکن است سرطانی باشند. گره هایی که هورمون تیروئید زیادی تولید می کنند ، تقریباً همیشه خوش خیم هستند. بیشتر گره ها در سنین بالاتر شایع تر می شوند و بسیاری از آنها با سونوگرافی کشف می شوند.
مدیریت گره های تیروئید
نحوه مدیریت گره ها به ویژگی های آنها بستگی دارد. برخی از گره ها نیاز به درمان ندارند و فقط تحت نظر معاینات دوره ای هستند ، در حالی که برخی دیگر نیاز به درمان دارویی ، ید رادیواکتیو یا جراحی دارند.
انواع سرطان های تیروئید
انواع اصلی سرطان تیروئید عبارتند از:
- سرطان تمایزیافته (شامل پاپیلار ، فولیکولی و سلول هرتل)
- سرطان مدلولری
- سرطان آناپلاستیک (یک سرطان تهاجمی)
علائم سرطان تیروئید بدخیم و خوش خیم
| علائم سرطان تیروئید بدخیم | علائم اولیه سرطان تیروئید خوش خیم |
|---|---|
| وجود توده یا گره سخت در گردن | گره نرم و متحرک در گردن |
| سرعت رشد سریع توده | رشد آهسته یا ثابت توده |
| درد گردن یا گلو | معمولا بدون درد |
| اختلال در بلع یا صدا | نداشتن اختلال در بلع یا صدا |
| وجود غدد لنفاوی بزرگ و سفت در گردن | نداشتن غدد لنفاوی مشکوک |
تفاوت سرطان های تیروئید
بیشتر سرطان های تیروئید ، سرطان های تمایز یافته هستند. سلول های این سرطان ها وقتی در آزمایشگاه دیده می شوند شباهت زیادی به بافت طبیعی تیروئید دارند. این سرطان ها از سلول های فولیکولی تیروئید ایجاد می شوند. در ادامه به بررسی سه نوع اصلی سرطان تمایزیافته می پردازیم:
1. سرطان پاپیلار
سرطان پاپیلاری شایع ترین نوع سرطان تیروئید است و معمولا رشد آهسته ای دارد. بیشتر در یک لوب تیروئید باقی می ماند اما می تواند به غدد لنفاوی گردن گسترش یابد. با اینکه ممکن است منتشر شود ، اغلب با موفقیت درمان می شود و پیش آگهی آن عالی است. زیرگروه فولیکولی آن شایع تر است و معمولا رفتار مشابهی با نوع اصلی دارد. زیرگروه های نادرتر ممکن است تهاجمی تر باشند اما همچنان قابل درمان هستند.
2. سرطان فولیکولی
این سرطان حدود ۱۰ درصد موارد تیروئید را شامل می شود و در مناطقی با کمبود ید شایع تر است. برخلاف نوع پاپیلاری ، معمولا کمتر به غدد لنفاوی گردن می زند اما می تواند از راه خون به ریه یا استخوان متاستاز دهد. پیش آگهی آن خوب است ، هرچند کمی ضعیف تر از پاپیلاری محسوب می شود. درمان معمولا شامل جراحی و ید رادیواکتیو است و اغلب بیماران پاسخ مناسبی نسبت به درمان نشان می دهند.
3. سرطان سلول هرتل
سرطان سلول هرتل نوعی نادرتر از سرطان های تمایزیافته تیروئید است و حدود ۳ درصد موارد را تشکیل می دهد. این نوع می تواند تهاجمی تر باشد و گاهی نسبت به درمان های استاندارد مانند ید رادیواکتیو پاسخ کمتری نشان می دهد. تشخیص آن نیز سخت تر است ؛ زیرا سلول های هرتل ظاهر خاصی دارند. با این حال ، درمان اصلی همچنان جراحی است و در مواردی روش های تکمیلی برای کنترل بیماری استفاده می شود.
4.کارسینوم تیروئید مدولاری (MTC)
سرطان مدولاری از سلول های C تیروئید منشأ می گیرد و حدود ۴ درصد سرطان های تیروئید را شامل می شود. این سرطان می تواند زود به غدد لنفاوی ، ریه یا کبد گسترش یابد. دو نوع دارد: اسپورادیک که اغلب در سنین بالاتر و در یک بخش از تیروئید دیده می شود و فامیلی که ارثی است و ممکن است در سنین پایین تر ظاهر شود. نوع خانوادگی گاهی همراه با سایر تومورهاست و نیاز به مراقبت ژنتیکی دارد.
5.سرطان تیروئید آناپلاستیک (تمایز نیافته)
آناپلاستیک یکی از نادرترین و تهاجمی ترین سرطان های تیروئید است و حدود ۲ درصد موارد را تشکیل می دهد. این سرطان معمولا از سلول های بسیار نابالغ تشکیل شده و بهسرعت در گردن و سایر اندام ها پخش می شود. اغلب تصور می شود از انواع تمایزیافته مانند پاپیلاری یا فولیکولی منشأ گرفته باشد. درمان آن دشوار است و معمولا ترکیبی از جراحی ، شیمی درمانی و پرتو درمانی انجام می شود اما با وجود تهاجمی بودن ، درمان های جدید در حال بهبود نتایج هستند.
سرطان های کم تر شایع تیروئید
کم تر از ۴ درصد سرطان هایی که در تیروئید یافت می شوند ، لنفوم های تیروئید ، سارکوم های تیروئید یا سایر تومورهای نادر هستند.
- لنفومهای تیروئید : این سرطان ها از سلول های سیستم ایمنی لنفوسیت ها که در غده تیروئید یافت می شوند ، منشأ می گیرند.
- سارکوم های تیروئید : این تومورهای نادر از بافت های همبند غده تیروئید مانند عروق خونی یا بافت فیبری ، ایجاد می شوند.
- سایر تومورهای نادر : گروهی از تومورهای بسیار نادر دیگر نیز می توانند در تیروئید ایجاد شوند که شیوع بسیار پایینی دارند.
سرطان پاراتیروئید
بسیار مهم است که سرطان پاراتیروئید را از سرطان تیروئید متمایز کنیم. غدد پاراتیروئید ، چهار غده کوچک هستند که در پشت غده تیروئید قرار دارند و به آن متصل هستند. وظیفه اصلی غدد پاراتیروئید تنظیم سطح کلسیم در بدن است. سرطان غدد پاراتیروئید بسیار نادر است.
نشانه های سرطان پاراتیروئید
سرطان های پاراتیروئید اغلب به دلیل ایجاد سطح بالای کلسیم در خون تشخیص داده میشوند. این وضعیت می تواند علائم مختلفی ایجاد کند ، از جمله:
- یبوست
- افسردگی
- درد ناشی از سنگ کلیه
- خستگی ، ضعف و خواب آلودگی
- درد استخوان و شکستگی های ناشی از ضعف استخوان
- دفع زیاد ادرار و تشنگی بیش از حد که می تواند منجر به کمآبی بدن و تشدید ضعف و خواب آلودگی شود.
- همچنین تومورهای بزرگ تر پاراتیروئید ممکن است به صورت یک گره در نزدیکی غده تیروئید در گردن لمس شوند.
درمان سرطان پاراتیروئید
صرف نظر از اندازه گره پاراتیروئید سرطانی ، تنها درمان مؤثر ، برداشتن آن از طریق جراحی است. متأسفانه ، درمان سرطان پاراتیروئید معمولا بسیار سخت تر از درمان سرطان تیروئید است. این به دلیل نادر بودن آن ، تشخیص دیررس در برخی موارد و ماهیت تهاجمی تر برخی از این تومورها می تواند باشد. بنابراین در حالی که سرطان های نادر تیروئید و سرطان پاراتیروئید هر دو در ناحیه گردن قرار دارند ، از نظر منشأ سلولی ، عملکرد و درمان کاملا متفاوت هستند. تشخیص دقیق و افتراق آن ها از یکدیگر برای تعیین بهترین رویکرد درمانی بسیار حائز اهمیت است.
آیا سرطان تیروئید نیاز به شیمی درمانی دارد؟
در اغلب موارد ، سرطان تیروئید نیازی به شیمی درمانی ندارد و روش های درمانی دیگر مؤثرتر و کمعارضه تر هستند. شایع ترین نوع این سرطان به ویژه نوع پاپیلاری و فولیکولار ، رشد آهسته ای دارند و معمولا با جراحی برای برداشتن کامل یا بخشی از غده تیروئید درمان می شوند. پس از جراحی نیز در صورت نیاز از ید رادیواکتیو برای از بین بردن بافت های باقی مانده سرطانی استفاده می شود که جایگزین مناسبی برای شیمی درمانی محسوب می گردد.
شیمی درمانی معمولا فقط در موارد خاص و نادر به کار می رود ؛ مانند زمانی که سرطان تیروئید از نوع بسیار تهاجمی باشد ، به درمان های استاندارد پاسخ ندهد یا به سایر اندام های بدن گسترش پیدا کرده باشد. در این شرایط ، هدف از شیمی درمانی بیشتر کنترل بیماری و کاهش سرعت پیشرفت آن است ، نه درمان قطعی. در سال های اخیر ، به جای شیمی درمانی کلاسیک ، از درمان های هدفمند و داروهای جدید استفاده می شود که اثر اختصاصی تری روی سلول های سرطانی دارند و عوارض کمتری ایجاد می کنند. به همین دلیل ، تصمیم گیری درباره نیاز به شیمی درمانی در سرطان تیروئید کاملا وابسته به نوع سرطان ، مرحله بیماری و شرایط کلی بیمار است و باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
آیا تیروئید بدخیم قابل درمان است؟
بله ، سرطان تیروئید بدخیم در بسیاری از موارد قابل درمان است و حتی جزو سرطان هایی محسوب می شود که پیش آگهی بسیار خوبی دارند. میزان موفقیت درمان به نوع سرطان ، مرحله تشخیص ، سن بیمار و پاسخ به درمان بستگی دارد اما خوشبختانه شایع ترین انواع آن درمان پذیری بالایی دارند. به طور کلی ، اگر سرطان تیروئید در مراحل اولیه تشخیص داده شود ، احتمال درمان کامل بسیار بالا است و بسیاری از بیماران به بهبودی پایدار می رسند. مراجعه منظم به پزشک و پیگیری درمان ها ، کلید اصلی موفقیت در کنترل و درمان این بیماری محسوب می شود.
آیا سرطان تیروئید قابل بازگشت است؟
بله ، سرطان تیروئید در برخی موارد می تواند عود کند اما احتمال بازگشت آن معمولا پایین است و در بسیاری از بیماران حتی در صورت عود نیز قابل کنترل و درمان است. میزان احتمال عود به نوع سرطان ، مرحله بیماری در زمان تشخیص ، کامل بودن درمان اولیه و پیگیری منظم بیمار بستگی دارد.
در شایع ترین انواع سرطان تیروئید احتمال عود معمولا کم است و اگر هم رخ دهد اغلب به صورت موضعی در ناحیه گردن یا غدد لنفاوی دیده می شود. به همین دلیل ، انجام جراحی دقیق و استفاده از ید رادیواکتیو در صورت نیاز ، نقش مهمی در کاهش احتمال بازگشت بیماری دارد. عود سرطان تیروئید ممکن است حتی چند سال پس از درمان اولیه اتفاق بیفتد ، به همین دلیل پیگیری طولانی مدت اهمیت زیادی دارد. این پیگیری ها معمولا شامل معاینه بالینی ، آزمایش های خون مانند اندازه گیری تیروگلوبولین و تصویربرداری هایی مانند سونوگرافی گردن است. نکته مهم این است که در صورت تشخیص زودهنگام عود ، درمان معمولا موفقیت آمیز خواهد بود و بسیاری از بیماران پس از درمان مجدد همچنان زندگی طبیعی و باکیفیتی دارند. بنابراین ، پایبندی به برنامه های پیگیری پزشکی بهترین راه برای کنترل و پیشگیری از پیشرفت مجدد بیماری است.
طول عمر بیماران سرطان تیروئید
طول عمر این بیماران در بیشتر موارد بسیار مطلوب است و این بیماری در مقایسه با بسیاری از سرطان ها ، پیش آگهی بهتری دارد. میزان بقا به عوامل مختلفی مانند نوع سرطان تیروئید ، مرحله تشخیص ، سن بیمار ، پاسخ به درمان و پیگیری منظم بستگی دارد اما به طور کلی اغلب بیماران عمر طبیعی یا نزدیک به افراد سالم دارند. در شایع ترین انواع سرطان میزان بقای طولانی مدت بسیار بالا است و در صورت تشخیص زودهنگام ، بیش از ۹۰ درصد بیماران سال ها پس از درمان بدون مشکل خاصی زندگی می کنند. این بیماران معمولا پس از جراحی و در صورت نیاز درمان تکمیلی ، تنها به مصرف داروی هورمون تیروئید و مراجعات دوره ای نیاز دارند. در انواع کمتر شایع و تهاجمی تر مانند سرطان مدولاری یا آناپلاستیک ، به خصوص اگر بیماری در مراحل پیشرفته تشخیص داده شود درمان سخت و پیچیده تر بوده با این حال ، پیشرفت های پزشکی ، درمان های هدفمند و تشخیص زودهنگام باعث شده اند که حتی در این موارد نیز کنترل بیماری و افزایش طول عمر امکان پذیر باشد.
