غده تیروئید تقریباً تمام ید موجود در بدن را به خود جذب می کند. به همین دلیل ، از ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید که به آن I-131 هم گفته می شود ، می توان استفاده کرد. ید درمانی به طور عمده در سلول های تیروئید تجمع پیدا می کند ، بنابراین اشعه ناشی از آن می تواند سلول های تیروئید ، به ویژه سلول های سرطانی موجود در بافت تیروئید را به خوبی از بین ببرد ، بدون اینکه تأثیر منفی چندانی بر سایر قسمت های بدن داشته باشد. میزان اشعه ای که در این روش استفاده می شود، بسیار قوی تر از دوزی است که در اسکن های ید به کار می رود که در بخش مربوط به آزمایش های سرطان تیروئید توضیح داده شده است.
ید رادیو اکتیو در درمان سرطان تیروئید چه کاربردی دارد ؟
این درمان می تواند برای از بین بردن هرگونه بافت تیروئیدی که در طی جراحی برداشته نشده است یا برای درمان برخی از انواع سرطان تیروئید که به غدد لنفاوی و سایر نقاط بدن گسترش یافته اند ، مورد استفاده قرار گیرد.
درمان با رادیو ید به افرادی که به سرطان پاپیلار یا فولیکولی مبتلا هستند و سرطان به گردن یا سایر اعضای بدنشان سرایت کرده است ، کمک می کند تا عمر طولانی تری داشته باشند. در حال حاضر ، این روش ، درمان استاندارد برای این دسته از بیماران محسوب می شود. با این حال ، مزایای ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید برای افرادی که سرطان های کوچک تیروئید دارند و به نظر نمی رسد گسترش یافته باشند و با جراحی برداشته شده اند ، کمتر واضح است. بهتر است خطرات و مزایای ید درمانی را با پزشک خود به طور کامل در میان بگذارید. درمان با ید رادیو اکتیو برای درمان کارسینوم های آناپلاستیک و مدولاری تیروئید قابل استفاده نیست ، زیرا این نوع سرطان ها ید را جذب نمی کنند.
آماده شدن برای درمان با ید رادیو اکتیو
برای اینکه ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید مؤثرتر واقع شود ، لازم است سطح هورمون تحریک کننده تیروئید (TSH) یا تیروتروپین در خون شما بالا باشد. این هورمون باعث می شود بافت تیروئید و سلول های سرطانی احتمالی ید درمانی را به خوبی جذب کنند. اگر غده تیروئید شما با جراحی برداشته شده است ، پیش از درمان با رادیو ید چند روش برای افزایش سطح TSH وجود دارد:
یکی از این روش ها ، قطع مصرف قرص های هورمون تیروئید برای چند هفته است. این کار باعث کاهش شدید سطح هورمون تیروئید در بدن می شود و در نتیجه ، غده هیپوفیز برای جبران ، TSH بیشتری ترشح می کند. این کم کاری عمدی تیروئید موقتی است اما اغلب با علائمی مانند خستگی ، بی حالی ، افزایش وزن ، یبوست ، دردهای عضلانی و کاهش تمرکز همراه است.
روش دیگر ، استفاده از تزریق تیروتروپین است که می تواند مدت زمان لازم برای قطع مصرف هورمون تیروئید را کاهش دهد. این دارو معمولا به مدت 2 روز تزریق می شود و سپس ، ید رادیواکتیو در روز سوم تجویز می گردد.
علاوه بر این ها ، اغلب پزشکان توصیه می کنند که یک یا دو هفته قبل از درمان ، از یک رژیم غذایی کم ید پیروی کنید. رژیم غذایی کم ید شامل پرهیز از غذاهای حاوی نمک یددار و همچنین محصولات لبنی ، تخم مرغ ، غذاهای دریایی و سویا می شود. این کار به اطمینان از این کمک می کند که سلول های تیروئید باقی مانده ، ید رادیو اکتیو را به طور مؤثرتری جذب کنند.
روش درمان ید رادیواکتیو در سرطان تیروئید
ید درمانی ، معمولا در یک بخش ویژه به نام پزشکی هسته ای یا در یک کلینیک سرپایی یا در بیمارستان تجویز می شود. این دارو می تواند به صورت قرص یا شربت مصرف شود یا به شکل داخل وریدی تزریق شود. همچنین ممکن است دارویی برای جلوگیری از حالت تهوع به شما داده شود. معمولا تنها به یک دوره درمان نیاز است. تعداد کمی از افراد ممکن است به درمان دوم نیاز داشته باشند. بدن شما پس از دریافت ید رادیواکتیو ، تا مدتی پرتو ساطع خواهد کرد.لذا بسته به میزان دوز دریافتی و محل درمان ، ممکن است لازم باشد چند روز پس از درمان ، در بیمارستان باشید و در یک اتاق ایزوله بمانید تا از قرار گرفتن دیگران در معرض اشعه جلوگیری کنید.
اگر بعد از درمان به شما اجازه داده شود که به خانه بروید ، به شما گفته خواهد شد که چگونه از دیگران ، در برابر قرار گرفتن در معرض اشعه محافظت کنید و چه مدت باید این اقدامات احتیاطی را انجام دهید. قبل از ترک بیمارستان مطمئن شوید که دستورالعمل ها را درک می کنید. اگر همزمان با درمان ، به خانه می روید ، نباید از وسایل حمل و نقل عمومی تاکسی ، سواری ، اتوبوس یا قطاراستفاده کنید. در صورت امکان ، خودتان رانندگی کنید. اگر این امکان وجود ندارد ، سعی کنید تا حد امکان از راننده فاصله بگیرید. از خانم های باردار یا کسانی که قصد بارداری دارند ، فاصله بگیرید.
خطرات و عوارض جانبی درمان با ید رادیواکتیو
عوارض جانبی کوتاه مدت درمان با رادیو ید ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- احساس درد و تورم در ناحیه گردن.
- تهوع و استفراغ.
- تورم و حساسیت غدد بزاقی.
- خشکی دهان.
- تغییر در حس چشایی.
- جویدن آدامس یا مکیدن آب نبات سفت می تواند به کاهش مشکلات غدد بزاقی کمک کند.
ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید همچنین ممکن است تولید اشک را در برخی افراد کاهش داده و منجر به خشکی چشم شود. اگر از لنزهای تماسی استفاده می کنید ، از پزشک خود بپرسید که چه مدت باید از آن ها استفاده نکنید.
مردانی که به دلیل نیاز به درمان های متعدد با رادیو ید ، دوزهای بالایی از اشعه دریافت می کنند ، ممکن است دچار کاهش تعداد اسپرم شوند و به ندرت ، احتمال ناباروری وجود دارد. ید درمانی همچنین می تواند بر تخمدان های زنان تأثیر بگذارد و برخی از زنان ممکن است تا یک سال پس از درمان ، قاعدگی نامنظم را تجربه کنند. بسیاری از پزشکان توصیه می کنند که خانم ها به مدت 6 ماه تا یک سال پس از درمان ، از باردار شدن خودداری کنند. تاکنون هیچ عارضه جانبی نامطلوبی در کودکانی که از والدینی به دنیا آمده اند که در گذشته ید رادیو اکتیو دریافت کرده اند ، مشاهده نشده است.
در افرادی که ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید دریافت کرده اند ، ممکن است در آینده ، خطر ابتلا به سرطان خون ، سرطان معده و سرطان غدد بزاقی کمی افزایش یابد. پزشکان در مورد میزان افزایش این خطر اختلاف نظر دارند ، اما بیشتر مطالعات مهم نشان داده اند که این یک عارضه بسیار نادر است. اگر در مورد خطرات و مزایای احتمالی درمان خود سؤالی دارید ، حتماً با تیم بهداشت و درمان خود صحبت کنید.
در صورت مشاهده چه علائمی بعد از ید درمانی باید با پزشک تماس بگیرم ؟
در صورت مشاهده هرگونه علائم غیرمعمول پس از درمان با ید رادیواکتیو ، لازم است سریعاً با پزشک تماس بگیرید. این علائم می تواند شامل درد شدید یا تورم زیاد در ناحیه گردن باشد که ممکن است نشان دهنده التهاب یا عفونت باشد.
- تهوع یا استفراغ مداوم که با داروهای ضد تهوع کنترل نمی شود نیز باید گزارش شود.
- اگر خشکی دهان یا چشم ها شدید شده و بهبود نمی یابد یا مشکلات شدید در بلع یا صحبت کردن ایجاد شود ، باید به پزشک اطلاع دهید.
- هر گونه تب، خونریزی غیرطبیعی ، تورم یا درد غیرمعمول در بدن ، ضعف شدید، کاهش وزن ناخواسته یا خستگی بیش از حد می تواند نیازمند بررسی فوری باشد.
- همچنین اگر زنان پس از درمان دچار تغییرات شدید در چرخه قاعدگی شوند یا مردان با مشکلات ناباروری یا کاهش تعداد اسپرم مواجه شوند ، باید با پزشک مشورت شود.
هر علامتی که از حالت معمول بدن متفاوت است یا باعث نگرانی شما می شود ، حتی اگر به نظر جزئی برسد ، باید فوراً گزارش داده شود تا اقدامات لازم برای محافظت از سلامت شما انجام شود.
چه زمانی بودن در کنار حیوانات خانگی ، کودکان و افرادی که باردار هستند یا قصد باردار شدن دارند ، برای من ایمن است؟
بعد از ید درمانی ، بدن شما تا مدتی پرتو ساطع می کند و بنابراین لازم است اقدامات احتیاطی خاصی را رعایت کنید تا دیگران ، به ویژه کودکان ، زنان باردار یا کسانی که قصد بارداری دارند ، در معرض اشعه قرار نگیرند. به طور معمول ، مدت زمان ایمن بودن به دوز دریافتی و توصیه پزشک بستگی دارد ، ولی اصول کلی عبارتند از:
- فاصله گرفتن از دیگران در روزهای اولیه : در اغلب موارد ، حداقل ۲ تا ۷ روز پس از درمان باید از تماس نزدیک با دیگران خودداری شود.
- کودکان و نوزادان : تا زمانی که پزشک اجازه ندهد ، نباید در تماس نزدیک با کودکان خردسال باشید ، زیرا آن ها حساسیت بیشتری به اشعه دارند.
- زنان باردار یا کسانی که قصد بارداری دارند : حداقل تا مدتی که پزشک مشخص می کند اغلب ۶ تا ۱۲ ماه برای زنان و گاهی چند ماه برای مردان نباید باردار شوید یا در نزدیکی زنان باردار قرار بگیرید.
- حیوانات خانگی : بهتر است در روزهای اولیه پس از درمان ، تماس نزدیک با حیوانات خانگی محدود شود.
پزشک یا تیم پزشکی معمولا دستورالعمل های دقیق و شخصی سازیشده ای بر اساس دوز دریافتی شما ارائه می دهد ، بنابراین رعایت دقیق این توصیه ها مهم است تا هم ایمنی دیگران حفظ شود و هم شما دچار نگرانی و عوارض اضافی نشوید.
چه زمانی رابطه جنسی برای من بی خطر است؟ چه مدت باید از روشهای پیشگیری بارداری ، استفاده کنم؟
بعد از ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید ، به دلیل انتشار پرتو از بدن ، بهتر است در روزهای اولیه رابطه جنسی را محدود کنید تا شریک زندگی شما در معرض اشعه قرار نگیرد. معمولا پزشکان توصیه می کنند تا حداقل چند روز بعد از درمان از تماس جنسی نزدیک خودداری کنید اما مدت دقیق به دوز دریافتی و دستورالعمل پزشک شما بستگی دارد.
برای جلوگیری از بارداری پس از درمان ، زنان باید حداقل ۶ تا ۱۲ ماه از روش های پیشگیری مطمئن استفاده کنند ، زیرا ید درمانی می تواند روی تخمک ها تأثیر بگذارد و بارداری در این مدت توصیه نمی شود. مردان نیز بهتر است تا چند ماه پس از درمان از روش های جلوگیری از بارداری استفاده کنند ، زیرا اسپرم ممکن است موقتاً تحت تأثیر قرار گیرد. رعایت دقیق این فاصله زمانی و استفاده از روش های پیشگیری مؤثر اهمیت زیادی دارد تا سلامت کودک و شریک زندگی شما حفظ شود. پزشک شما بر اساس دوز دریافتی و شرایط شخصی ، مدت زمان دقیق ایمن بودن را مشخص می کند و باید حتماً طبق همان دستور عمل شود.
رژیم غذایی پس از درمان سرطان تیروئید با ید رادیواکتیو چیست؟
بعد از ید رادیواکتیو در درمان سرطان تیروئید ، رژیم غذایی نقش مهمی در کمک به بهبود بدن ، کاهش عوارض و بازگشت تدریجی به وضعیت طبیعی دارد. معمولاً پس از چند روز محدودیت شدید ید برداشته می شود ، اما همچنان رعایت برخی اصول غذایی توصیه می شود.
- مصرف غذاهای غنی از پروتئین : پروتئین به ترمیم بافت ها و بازسازی سلول های بدن پس از درمان کمک می کند. منابع مناسب شامل گوشت بدون چربی ، مرغ ، ماهی ، تخم مرغ ، حبوبات و عدس هستند. مصرف کافی پروتئین می تواند به کاهش ضعف و خستگی که برخی بیماران پس از درمان تجربه می کنند کمک کند.
- نوشیدن مایعات فراوان : نوشیدن آب ، آبمیوه های طبیعی و سوپ های سبک به دفع سریع تر باقی مانده مواد رادیواکتیو از بدن از طریق ادرار کمک می کند. معمولاً توصیه می شود در روزهای اولیه پس از درمان ، مصرف مایعات افزایش یابد تا عملکرد کلیه ها در دفع مواد بهتر انجام شود.
- مصرف میوه ها و سبزیجات تازه : میوه ها و سبزیجات سرشار از ویتامین ها ، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها هستند که به تقویت سیستم ایمنی کمک می کنند. موادی مانند سیب ، پرتقال ، هویج ، کدو ، بروکلی و سبزی های برگ دار می توانند به کاهش التهاب و افزایش انرژی بدن کمک کنند.
- مصرف غذاهای حاوی فیبر : برخی بیماران پس از درمان یا مصرف داروهای مرتبط با تیروئید ممکن است دچار یبوست شوند. غذاهای پرفیبر مانند نان سبوس دار ، جو دوسر ، برنج قهوه ای ، میوه ها و حبوبات می توانند به بهبود عملکرد دستگاه گوارش و جلوگیری از یبوست کمک کنند.
- محدود کردن مصرف نمک یددار در روزهای ابتدایی : اگرچه رژیم کم یُد معمولاً قبل از درمان توصیه می شود ، برخی پزشکان توصیه می کنند چند روز پس از درمان نیز مصرف غذاهای بسیار غنی از ید مانند نمک یددار زیاد ، جلبک دریایی و برخی غذاهای دریایی محدود شود تا روند درمان و جذب ید رادیواکتیو مختل نشود.
- پرهیز از غذاهای فرآوریشده و پرچرب : غذاهای آماده ، فست فودها و محصولات فرآوری شده معمولا حاوی نمک زیاد ، چربی های ناسالم و مواد افزودنی هستند که می توانند باعث خستگی بیشتر و فشار بر بدن شوند. بهتر است در دوره بهبودی بیشتر از غذاهای تازه و خانگی استفاده شود.
- توجه به سلامت غدد بزاقی : ید رادیواکتیو ممکن است روی غدد بزاقی اثر بگذارد و باعث خشکی دهان شود. مصرف غذاهای آبدار ، میوه های آبدار و در برخی موارد مکیدن آبنبات ترش یا آدامس بدون قند می تواند به تحریک ترشح بزاق و کاهش خشکی دهان کمک کند.
- حفظ تعادل کالری و وعده های غذایی منظم : پس از درمان ، برخی بیماران دچار کاهش یا افزایش اشتها می شوند. خوردن وعده های غذایی کوچک اما منظم به حفظ انرژی بدن ، جلوگیری از افت قند خون و کمک به روند بهبودی کمک می کند.
