داروهای جدیدتری که به طور خاص تغییرات داخل سلول ها را هدف قرار می دهند ، اکنون برای درمان برخی از انواع سرطان تیروئید استفاده می شوند. این داروها با شیمی درمانی های معمولی تفاوت دارند و معمولا عوارض جانبی متفاوتی ایجاد می کنند. این داروهای هدفمند سرطان تیروئید که به مهارکننده های کیناز معروفند ، پروتئین هایی به نام کیناز را در سلول ها هدف قرار می دهند. کینازها معمولا سیگنال هایی مثل رشد سلول را منتقل می کنند. با مسدود کردن برخی کینازها ، می توان به درمان برخی سرطان ها کمک کرد.
داروهای هدفمند برای سرطان تیروئید پاپیلاری یا فولیکولی
بسیاری از این سرطان ها با جراحی یا ید درمانی رادیواکتیو به خوبی درمان می شوند ، بنابراین نیاز به داروهای دیگر کمتر است. اما وقتی این روش ها کارساز نباشند ، داروهای هدفمند سرطان تیروئید می توانند کمک کننده باشند.
مهارکننده های چند کیناز
داروهایی مثل لنواتینیب (Lenvima)، سورافنیب (Nexavar) و کابوزانتینیب (Cabometyx) به عنوان مهارکننده های چند کیناز شناخته می شوند چون چندین پروتئین کیناز را مسدود می کنند. این داروها به دو روش عمل می کنند:
- جلوگیری از تشکیل رگ های خونی جدید که تومورها برای رشد به آن ها نیاز دارند.
- هدف قرار دادن پروتئین هایی در سلول های سرطانی که به رشدشان کمک می کنند.
لنواتینیب و سورافنیب می توانند رشد سرطان را در افرادی که سرطان تیروئید پاپیلاری یا فولیکولی دارند و ید درمانی دیگر برایشان موثر نیست ، برای مدتی متوقف کنند. اگر این داروها اثر خود را از دست بدهند ، کابوزانتینیب ممکن است گزینه بعدی باشد. این نوع داروهای هدفمند سرطان تیروئید به صورت خوراکی قرص یا کپسول مصرف می شوند.
عوارض جانبی این داروها ممکن است شامل خستگی ، خارش پوست ، کاهش اشتها ، اسهال ، تهوع ، فشار خون بالا و سندرم دست و پا قرمزی ، درد ، تورم یا تاول در کف دست یا پا باشد. عوارض جدی تر مثل خونریزی شدید یا سوراخ شدن روده هم ممکن است رخ دهد. بهتر است با بهترین جراح سرطان تیروئید درباره عوارض احتمالی صحبت کنید.
داروهای واندتانیب (Caprelsa) و کابوزانتینیب (Cometriq) مهارکنندههای چند کیناز هستند که هم سلول های سرطانی و هم رگ های خونی جدید مورد نیاز برای رشد تومور را هدف قرار می دهند. این داروها می توانند رشد سرطان مدولاری پیشرفته را برای مدتی متوقف کنند ، هرچند هنوز مشخص نیست که آیا طول عمر بیماران را افزایش می دهند یا خیر. این نوع داروهای هدفمند سرطان تیروئید به صورت قرص ، یک بار در روز مصرف می شوند.
عوارض جانبی واندتانیب شامل اسهال ، خارش ، تهوع ، فشار خون بالا ، سردرد ، خستگی ، کاهش اشتها و درد شکم است. در موارد نادر ، ممکن است مشکلات جدی مثل اختلال ریتم قلب یا عفونت های خطرناک ایجاد کند. به دلیل عوارض احتمالی ، پزشکان باید آموزش های خاصی برای تجویز این دارو ببینند.
عوارض جانبی کابوزانتینیب شامل اسهال ، یبوست ، درد شکم ، زخم دهان ، کاهش اشتها ، تهوع ، کاهش وزن ، خستگی ، فشار خون بالا ، تغییر رنگ مو و سندرم دست و پا است. عوارض جدی تر مثل خونریزی شدید یا سوراخ شدن روده نیز ممکن است رخ دهد.
مهارکننده های RET
در برخی موارد سرطان تیروئید پاپیلاری یا فولیکولی ، سلول ها تغییراتی در ژن RET دارند که باعث تولید کیناز غیرطبیعی می شود و به رشد سلول های سرطانی کمک می کند. سلپرکاتینیب (Retevmo) یک مهارکننده RET است که این پروتئین را هدف قرار می دهد. اگر سلول های سرطانی تغییرات خاصی در ژن RET داشته باشند و ید درمانی گزینه مناسبی نباشد ، این دارو می تواند برای درمان سرطان پیشرفته استفاده شود. سلپرکاتینیب به صورت کپسول خوراکی ، معمولاً دو بار در روز مصرف می شود.
عوارض جانبی این داروهای هدفمند سرطان تیروئید شامل خشکی دهان ، اسهال ، یبوست ، فشار خون بالا ، خستگی ، تورم دست ها یا پاها ، بثورات پوستی ، افزایش قند خون ، کاهش گلبول های سفید یا پلاکت و تغییرات در نتایج آزمایش های خونی است. عوارض جدی تر شامل آسیب کبدی ، واکنش های آلرژیک ، تغییر ریتم قلب ، خونریزی آسان و مشکلات ترمیم زخم ممکن است رخ دهد.
مهارکننده های TRK
برخی سرطان های تیروئید تغییراتی در ژن های NTRK دارند که به رشد سلول های سرطانی کمک می کند. داروهای لاروترکتینیب (Vitrakvi) و انترکتینیب (Rozlytrek) پروتئین های غیرطبیعی TRK را که توسط این ژن ها ساخته می شوند ، غیرفعال می کنند. این داروها برای درمان سرطان تیروئید پیشرفته با تغییر ژن NTRK که با درمان های دیگر همچنان در حال رشد است ، استفاده می شوند. این داروها به صورت قرص ، یک یا دو بار در روز مصرف می شوند.
برخی سرطان های تیروئید آناپلاستیک تغییراتی در ژن های NTRK دارند که به رشد سلول های سرطانی کمک می کند. داروهای لاروترکتینیب (Vitrakvi) و انترکتینیب (Rozlytrek) پروتئین های غیرطبیعی TRK را غیرفعال می کنند. این داروهای هدفمند برای درمان سرطان تیروئید آناپلاستیک پیشرفته با تغییر ژن NTRK که با درمان های دیگر همچنان در حال رشد است ، استفاده می شوند. این داروها به صورت قرص ، یک یا دو بار در روز مصرف می شوند.
عوارض جانبی شایع شامل سرگیجه ، خستگی ، تهوع ، استفراغ ، یبوست ، افزایش وزن و اسهال است. عوارض جدی تر ممکن است شامل آسیب کبدی ، مشکلات قلبی ، سردرگمی یا مشکلات سیستم عصبی باشد.
داروهای هدفمند برای سرطان تیروئید مدولاری
از آنجا که درمان های هورمونی مثل ید درمانی برای سرطان تیروئید مدولاری موثر نیستند ، پزشکان به دنبال داروهای هدفمند برای این نوع سرطان هستند.
مهارکننده های RET
در برخی سرطان های تیروئید مدولاری ، تغییرات ژن RET باعث تولید کیناز غیرطبیعی می شود که به رشد سلول های سرطانی کمک می کند. سلپرکاتینیب (Retevmo) با هدف قرار دادن این پروتئین برای درمان سرطان مدولاری پیشرفته استفاده می شود. این نوع داروهای هدفمند سرطان تیروئید به صورت کپسول خوراکی ، معمولا دو بار در روز مصرف می شود.
عوارض جانبی شامل خشکی دهان ، اسهال ، یبوست ، فشار خون بالا ، خستگی ، تورم دست ها یا پاها ، بثورات پوستی ، افزایش قند خون ، کاهش گلبول های سفید یا پلاکت و تغییرات در آزمایش های خونی است. عوارض جدی تر شامل آسیب کبدی ، واکنش های آلرژیک ، تغییر ریتم قلب ، خونریزی آسان و مشکلات ترمیم زخم ممکن است رخ دهد.
داروهای هدفمند برای سرطان تیروئید آناپلاستیک
از آنجا که درمان های معمول برای سرطان تیروئید آناپلاستیک اغلب موثر نیستند ، پزشکان به دنبال داروهای هدفمند برای این نوع سرطان هستند.
مهارکننده های BRAF و MEK
برخی سرطان های تیروئید آناپلاستیک تغییراتی در ژن BRAF دارند که باعث تولید پروتئین هایی می شود که به رشد سرطان کمک می کنند. داروهای دبرافنیب (Tafinlar) و ترامتینیب (Mekinist) این پروتئین ها را هدف قرار میدهند دبرافنیب روی پروتئین BRAF و ترامتینیب روی پروتئین MEK اثر می گذارد. این داروها برای درمان سرطان های تیروئید آناپلاستیک با تغییر خاص ژن BRAF که با جراحی قابل حذف نیستند ، استفاده می شوند. این داروها به صورت قرص یا کپسول ، هر روز مصرف می شوند.
عوارض جانبی شایع شامل تغییرات پوستی ، خارش ، حساسیت به نور خورشید ، سردرد ، تب ، لرز ، درد مفاصل یا عضلات ، خستگی ، سرفه ، ریزش مو ، تهوع ، اسهال و فشار خون بالا است. عوارض جدی تر ممکن است شامل خونریزی ، مشکلات ریتم قلب ، مشکلات کبدی یا کلیوی ، مشکلات ریوی ، واکنش های آلرژیک شدید ، مشکلات شدید پوستی یا چشمی و افزایش قند خون باشد. برخی بیماران ممکن است به سرطان های پوستی ، بهویژه سرطان سلول سنگفرشی ، مبتلا شوند. پزشک باید پوست بیمار را در طول درمان مرتب بررسی کند و بیمار باید هرگونه تغییر غیرعادی در پوست را فوراً گزارش دهد.
مهارکننده های RET
در برخی سرطان های تیروئید آناپلاستیک ، تغییرات ژن RET باعث تولید کیناز غیرطبیعی می شود که به رشد سلول های سرطانی کمک می کند. سلپرکاتینیب (Retevmo) این پروتئین را هدف قرار می دهد و برای درمان سرطان پیشرفته آناپلاستیک با تغییرات خاص ژن RET استفاده می شود. این نوع داروهای هدفمند سرطان تیروئید به صورت کپسول خوراکی ، معمولا دو بار در روز مصرف می شود.
عوارض جانبی شایع شامل خشکی دهان ، اسهال ، یبوست ، فشار خون بالا ، خستگی ، تورم دست ها یا پاها ، بثورات پوستی ، افزایش قند خون ، کاهش گلبول های سفید یا پلاکت و تغییرات در آزمایش های خونی است. عوارض جدی تر شامل آسیب کبدی ، واکنش های آلرژیک ، تغییر ریتم قلب ، خونریزی آسان و مشکلات ترمیم زخم ممکن است رخ دهد.
درمان هدفمند در سرطان تیروئید چه تفاوتی با شیمی درمانی دارد ؟
درمان داروهای هدفمند و شیمی درمانی در سرطان تیروئید هر دو از روش های دارویی برای کنترل و درمان بیماری هستند اما نحوه عملکرد آن ها تفاوت های مهمی دارد. در شیمی درمانی در درمان سرطان تیروئید از داروهایی استفاده می شود که سلول های در حال تقسیم را به طور کلی از بین می برند. به همین دلیل این داروها علاوه بر سلول های سرطانی ، ممکن است به برخی سلول های سالم بدن مانند سلول های مو ، مغز استخوان و دستگاه گوارش نیز آسیب برسانند و عوارضی مانند خستگی ، تهوع یا ریزش مو ایجاد کنند. با این حال در برخی انواع پیشرفته یا مقاوم سرطان تیروئید ، شیمی درمانی همچنان می تواند به عنوان یکی از گزینه های درمانی مورد استفاده قرار گیرد.
در مقابل ، داروهای هدفمند سرطان تیروئید به گونه ای طراحی شده اند که به طور دقیق مولکول ها یا مسیرهای خاصی را که باعث رشد و تکثیر سلول های سرطانی می شوند ، هدف قرار دهند. این داروها معمولاً روی تغییرات ژنتیکی یا پروتئین های خاص موجود در سلول های سرطانی اثر می گذارند و به همین دلیل نسبت به شیمی درمانی انتخابی تر عمل می کنند. داروهای هدفمند سرطان تیروئید اغلب در بیمارانی استفاده می شوند که بیماری آن ها پیشرفته است یا به درمان هایی مانند جراحی و ید رادیواکتیو پاسخ نداده است. هدف از این درمان ها کاهش سرعت رشد تومور ، کنترل گسترش بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیماران است.
چه بیمارانی کاندید درمان هدفمند سرطان تیروئید هستند؟
بیمارانی که ممکن است کاندید درمان هدفمند سرطان تیروئید باشند ، معمولاً یکی یا چند مورد از شرایط زیر را دارند:
- بیمارانی با سرطان تیروئید پیشرفته یا متاستاتیک که بیماری به خارج از غده تیروئید گسترش یافته است
- بیمارانی که به ید رادیواکتیو پاسخ نداده اند یا سرطان آن ها نسبت به ید مقاوم شده است
- مبتلایان به سرطان تیروئید عود کننده پس از جراحی و درمان های استاندارد
- بیمارانی که امکان جراحی مجدد یا پرتو درمانی مؤثر برای آن ها وجود ندارد
- بیماران مبتلا به سرطان تیروئید مدولاری که درمان های معمول پاسخ کافی نداده اند
- بیمارانی با سرطان تیروئید آناپلاستیک در صورت وجود اهداف مولکولی قابل درمان
- افرادی که در بررسی های مولکولی دارای جهش های ژنتیکی خاص مانند RET، BRAF یا NTRK هستند
- بیمارانی که تومور آن ها رشد پیشرونده و سریع دارد و نیاز به کنترل دارویی دارد
- بیمارانی که از نظر وضعیت عمومی بدن توانایی تحمل درمان هدفمند را دارند
- بیمارانی که تصمیم درمانی آن ها پس از بررسی تیم تخصصی سرطان (انکولوژیست ، جراح ، پزشک هسته ای) گرفته شده است
درمان هدفمند سرطان تیروئید معمولاً زمانی مطرح می شود که درمان های استاندارد کافی نبوده یا امکان پذیر نباشند و انتخاب آن بر اساس شرایط فردی هر بیمار انجام می شود.
درمان داروهای هدفمند در سرطان تیروئید چقدر موثر است ؟
میزان اثربخشی داروهای هدفمند در سرطان تیروئید به نوع سرطان ، مرحله بیماری و ویژگی های مولکولی تومور بستگی دارد. این داروها معمولاً در بیمارانی استفاده می شوند که سرطان آن ها پیشرفته ، عود کننده یا مقاوم به ید رادیواکتیو است و هدف اصلی آن ها کنترل رشد تومور و جلوگیری از پیشرفت بیماری است. در بسیاری از بیماران ، درمان با داروهای هدفمند سرطان تیروئید می تواند باعث کاهش اندازه تومور یا تثبیت بیماری برای مدت قابل توجهی شود. اگرچه این درمان ها معمولا به معنای درمان قطعی نیستند اما می توانند طول عمر بیماران را افزایش داده و کیفیت زندگی را بهبود ببخشند. میزان پاسخ به درمان در بیمارانی که دارای جهش های ژنتیکی مشخص هستند ، معمولا بیشتر است.
